Quan họ Bắc Ninh

Dân ca quan họ (còn được gọi là dân ca quan họ Bắc Ninh hay dân ca quan họ Kinh Bắc) là những làn điệu dân ca của vùng châu thổ sông Hồng ở miền Bắc Việt Nam; tập trung ở vùng văn hóa Kinh Bắc - mà trọng tâm là 2 tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh ngày nay.

Dân ca quan họ Bắc Ninh

Tên gọi Quan họ Bắc Ninh không có nghĩa tỉnh Bắc Ninh là chủ thể chính của thể loại dân ca này, Bắc Ninh hay Kinh Bắc được hiểu là tỉnh Bắc Ninh cũ gồm cả Bắc Giang ngày nay. Theo các nhà nghiên cứu, tên gọi di sản này có thể thay đổi theo thời gian, do các chủ thể văn hóa tạo ra.

Đền Đô - Từ Sơn - Bắc Ninh

Còn tên khác là Đền Lý Bát Đế (hay Cổ Pháp điện), ở làng (xã) Đình Bảng (nay là phường Đình Bảng), thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh - nơi thờ tám vị vua đầu tiên của nhà Lý

Chùa Phật Tích

Chùa Phật Tích (Phật Tích tự 佛跡寺) còn gọi là chùa Vạn Phúc (Vạn Phúc tự 萬福寺) là một ngôi chùa nằm ở sườn phía Nam núi Phật Tích (còn gọi núi Lạn Kha, non Tiên), xã Phật Tích, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh. Trong chùa có tượng đức Phật bằng đá thời nhà Lý lớn nhất Việt Nam

Thứ Bảy, 20 tháng 2, 2016

Bắc Ninh: Khai mạc hội Lim - hàng nghìn du khách với các làn điệu quan họ

Hôm qua (19/2 - tức 12 tháng Giêng âm lịch), đông đảo người dân và du khách thập phương đổ về Bắc Ninh dự hội Lim để nghe các liền anh, liền chị hát câu quan họ giao duyên. Hội Lim sẽ diễn ra trong 2 ngày, 19 và 20/2 (tức ngày 12 và 13 tháng Giêng năm Ất Mùi) tại 3 xã thuộc tổng Nội Duệ xưa gồm là thị trấn Lim, xã Nội Duệ và xã Liên Bão, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh.

BTC lễ hội cho biết, năm nay tỉnh Bắc Ninh đã dành nguồn kinh phí khá lớn cho việc xây dựng một không gian quan họ mới mẻ trên đồi Lim để xứng tầm của một lễ hội - di sản quốc gia. Ban tổ chức lễ hội vẫn khuyến khích duy trì các canh quan họ cổ. Các loại hình quan họ khác như quan họ cửa đình, cửa chùa, quan họ dưới thuyền cũng sẽ diễn ra tại các làng Lũng Giang, Lũng Sơn, Lũng Giang, Duệ Đông, Duệ Khánh... Bên cạnh đó, nhân dân cùng du khách sẽ được hòa mình vào không gian lễ hội với các trò chơi dân gian như đu tiên, vật truyền thống, bịt mắt bắt dê, kéo co...

Các cô gái vùng Kinh Bắc mặc áo tứ thân, chít khăn mỏ quạ trong ngày hội Lim. Nét đẹp ấy đi vào trong thơ Hoàng Cầm: Em mặc yếm thắm/ Em thắt lụa hồng/ Em đi trẩy hội non sông/ Cười mê ánh sáng muôn lòng xuân xanh.
Ngay trong ngày hôm nay, tại hội Lim sẽ diễn ra nhiều hoạt động hấp dẫn như hát quan họ tại 4 lán trên núi Lim và sân khấu chính của lễ hội vừa được sang sửa, đầu tư mới rất đẹp. Bên cạnh đó các trò chơi như đánh đu, cờ người, chọi gà, kéo co… cũng đồng thời diễn ra. Buổi tối có chương trình nghệ thuật đặc sắc do những nghệ sĩ của Nhà hát dân ca quan họ Bắc Ninh biểu diễn. Nhiều du khách muốn tìm đến những không gian đậm đặc của quan họ có thể đến nghe hát cửa đình, cửa chùa, quan họ dưới thuyền ở các làng Lũng Giang, Lũng Sơn, Duệ Đông, Đình Cả…










Dự kiến, năm nay sẽ có 10 gia đình tổ chức hoạt động hát quan họ tại nhà để du khách vừa cảm nhận một quan họ “mộc”, không cần micro, không cần tăng âm, để được vừa nghe quan họ vừa nhấm nháp li trà và ngắm nhìn hoặc thưởng thức những miếng trầu têm cánh phượng tuyệt đẹp của những liền anh, liền chị khéo léo. Đêm 12 tháng Giêng cũng được nhiều người coi là thời điểm vui nhất của hội Lim. Ngày 13 tháng Giêng sẽ diễn ra các nghi thức rước, tế lễ các thành hoàng làng, các danh thần, liệt nữ tại các đền Cô Lũng, lăng Hồng Vân… Sau đó sẽ có các hoạt động hát giao lưu, hát đối đáp quan họ và các hoạt động vui chơi giải trí khác.

 Giữ “chất” quan họ 

Với mong muốn đưa quan họ thực sự trở thành một “đặc sản” không thể quên của vùng quê Kinh Bắc. Ngay từ đầu năm 2016, huyện Tiên Du đã thành lập Ban chỉ đạo tổ chức lễ hội Lim đồng thời yêu cầu các cơ quan chức năng nhiều lệnh “cấm” như nghiêm cấm tất cả các hình thức hát quan họ ngửa nón xin tiền, nghiêm cấm hát nhạc mới, hát văn, nhảy đồng tại các địa điểm tổ chức hội Lim. Đồng thời cũng nghiêm cấm tất cả các trò chơi điện tử, xiếc, mô tô bay, quảng cáo và các trò chơi khác dùng loa nén, sử dụng âm thanh loa máy có công suất cao làm ảnh hưởng đến không gian lễ hội và nghiêm cấm các hàng quán, dịch vụ bày bán trên đồi Lim. Chủ tịch UBND huyện Tiên Du cũng yêu cầu tất cả các địa phương, các CLB quan họ không để xảy ra tình trạng ngửa nón xin tiền như những năm trước. Trước đó, trong hai ngày 17 và 18/2, tỉnh Bắc Ninh tổ chức Hội thi hát dân ca quan họ năm 2016, thu hút hơn 300 diễn viên, nhạc công tham dự với 53 tiết mục ở sân khấu ca nhạc quan họ và 35 cặp liền anh, liền chị dự thi ở sân khấu đối đáp quan họ. Đây cũng là những biểu hiện cho thấy Bắc Ninh đang đẩy mạnh tuyên truyền, quảng bá quan họ Bắc Ninh, thực hiện tốt cam kết với UNESCO trong bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Nguồn: Vnexpress, VOV, Tienphong

Thứ Ba, 18 tháng 11, 2014

Giám đốc Bệnh viện Lương Tài bị giáng chức


UBND tỉnh Bắc Ninh vừa ký quyết định kỷ luật ông Phạm Văn Phan, giám đốc Bệnh viện Đa khoa huyện Lương Tài (Bắc Ninh) bằng hình thức giáng chức làm Phó giám đốc vì có biểu hiện say rượu, không kiểm soát được lời nói.

Theo quyết định được ký ngày 14/11, ông Phan có biểu hiện say rượu, không kiểm soát được thái độ, lời nói và hành vi. Điều này vi phạm chỉ thị của Thủ tướng về việc nâng cao hiệu quả sử dụng thời gian làm việc của cán bộ công chức, viên chức nhà nước.
Ngoài ra, ông Phan còn vi phạm Luật báo chí, có hành vi cản trở, xúc phạm, đe dọa phóng viên tác nghiệp; vi phạm thông tư của Bộ Y tế về quy tắc ứng xử của cán bộ nhân viên. Đồng thời, ông có phát ngôn và hành động thiếu trách nhiệm, vô văn hóa; vi phạm các quy định về văn hóa công sở; vi phạm quy định những việc công chức không được làm và nghĩa vụ của công chức là người đứng đầu, nhất là người thầy thuốc; làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến phong trào thực hiện văn hóa công sở...
Quyết định này nêu rõ: "Hành vi của ông Phạm Văn Phan với tính chất và mức độ rất nghiêm trọng đã gây bức xúc trong cán bộ, đảng viên, nhân dân và dư luận, làm ảnh hưởng đến truyền thống tốt đẹp của nghành y tế và của tỉnh Bắc Ninh".
Vì thế, ông Phan bị kỷ luật bằng hình thức giáng chức từ giám đốc xuống làm phó giám đốc Bệnh viện Đa khoa Lương tài. Trong thời gian chờ bổ nhiệm giám đốc mới, ông Phạm Văn Vũ, Phó giám đốc được giao phụ trách, quản lý, điều hành Bệnh viện. 
Trước đó sáng 15/10, cả trăm công nhân Công ty TNHH một thành viên DHA (Bắc Ninh) bị ngộ độc thực phẩm nhập viện cấp cứu trong tình trạng đau bụng, đi ngoài, buồn nôn. Trưa cùng ngày, nhiều phóng viên có mặt tại Bệnh viện Đa khoa Lương Tài để ghi nhận sự việc. Tuy nhiên, ông Phan - giám đốc Bệnh viện nhiều lần văng tục, thách thức và cản trở phóng viên. 
Xuân Hoa (vnexpress)

Thứ Sáu, 22 tháng 8, 2014

Nokia Việt Nam hé lộ kế hoạch “siêu khủng” ở Bắc Ninh

Tin từ Công ty TNHH Nokia Việt Nam cho biết: Tập đoàn Microsoft - chủ sở hữu mới của Nokia Việt Nam sẽ tiến hành chuyển giao một số lượng lớn các dây chuyền sản xuất từ các nhà máy tại Trung Quốc, Hungary, và Mexico tới Việt Nam.

Cuộc chuyển giao lịch sử

Ngày 25-4-2014, Bộ phận thiết bị và dịch vụ của tập đoàn Nokia (bao gồm cả Nokia Việt Nam) chính thức thuộc về Tập đoàn Microsoft. Tiếp sau đó, ngày 17-7-2014, lãnh đạo Tập đoàn Microsoft đã thông báo thay đổi chiến lược cho toàn bộ tập đoàn. Kết quả của sự thay đổi chiến lược này đã đưa nhà máy Nokia Việt Nam trở thành nhà máy đóng vai trò chủ lực trong việc sản xuất thiết bị điện thoại di động.

Nokia Việt Nam thừa nhận rằng sự thay đổi lớn trong tập đoàn này có tác động tiêu cực không nhỏ tới một số nhà máy lớn trên thế giới, song đây lại là một cơ hội lớn của nhà máy Microsoft tại Việt Nam trong lĩnh vực sản xuất thiết bị điện thoại di động.
Nhà máy Nokia Việt Nam tại Bắc Ninh
Theo đó, Microsoft sẽ tiến hành đóng cửa toàn bộ các nhà máy sản xuất tại Komarom (Hungary) và một phần hoạt động của các nhà máy tại Bắc Kinh và Đông Quảng (Trung Quốc), đồng thời nhà máy tại Reynosa (Mexico) sẽ được chuyển thành trung tâm sửa chữa.

Thay vào đó, nhà máy tại Bắc Ninh (Việt Nam) sẽ được tập trung phát triển cả về mặt quy mô cũng như mức độ phức tạp của sản phẩm.

“Cụ thể là chúng tôi sẽ bắt đầu tiến hành sản xuất dòng điện thoại sử dụng hệ điều hành Windows là dòng điện thoại cao cấp và hiện đại nhất của Bộ phận thiết bị của Microsoft. Quá trình chuyển đổi này được bắt đầu bằng việc sản xuất xuất khẩu sản phẩm LUMIA630 và LUMIA530 vào cuối tháng 8 năm nay. Các sản phẩm khác của LUMIA cũng sẽ được xuất xưởng vào cuối năm nay” – theo tin từ Nokia Việt Nam.

Dự kiến cuối tháng 10-2014, gần như toàn bộ khâu sản xuất thiết bị điện thoại di động sẽ được tập trung tại nhà máy ở Bắc Ninh.

Nokia Việt Nam ở Bắc Ninh sẽ là nhà máy chủ lực của Microsoft

Với định hướng phát triển Nokia Việt Nam thành nhà máy sản xuất chủ lực của Microsoft, số lượng dây chuyền sản xuất của nhà máy dự định sẽ tăng từ 6 dây chuyền trong năm 2013 lên tới 39 dây chuyền tính đến cuối năm 2014. Sản lượng hàng tháng sẽ tăng hơn gấp 3 lần so với cuối năm 2013. Sản lượng cũng như độ phức tạp của sản phẩm sẽ tiếp tục gia tăng trong giai đoạn 2 dự kiến tiến hành vào cuối năm 2014 và đầu năm 2015.

Tuy nhiên do khối lượng dây chuyền máy móc và thiết bị lớn, chuyển giao từ nhiều nhà máy trên thế giới, nên Nokia phải có kế hoạch nhập từng bước. Do đó 12 dây chuyền sản xuất với thiết bị kiểm tra công nghệ cao từ Trung Quốc và dây chuyền thành phẩm từ Mexico và Hungary sẽ được chuyển đến nhà máy Bắc Ninh sau ngày 1-9-2014.

Nokia Việt Nam khẳng định: Các dây chuyền sản xuất này được chuyển giao cho nhà máy Việt Nam theo chiến lược kinh doanh của Tập đoàn Microsoft, hoàn toàn không phải được đưa vào Việt Nam do đã hết thời hạn sử dụng tại các quốc gia khác. Do vậy việc nhà máy Việt Nam nhận dây chuyền sản xuất từ nước ngoài này sẽ không có bất kì tác hại xấu nào đến môi trường.

Cùng với định hướng kinh doanh mới, Nokia dự kiến sẽ gia tăng ít nhất 50% so với lượng lao động hiện nay. Số lượng kĩ sư chuyên môn dự kiến cũng sẽ tăng gấp 2 lần cùng với sự gia tăng đáng kể đối với số lượng kĩ thuật viên và sinh viên mới ra trường.

Dự kiến với kế hoạch mới này, vốn đầu tư của Nokia Việt Nam sẽ tăng lên 220 triệu USD, giá trị xuất khẩu đạt 1,86 tỉ USD, sản lượng đạt 76,4 triệu sản phẩm/năm.

Nghệ thuật xây dựng hình tượng trong lời ca Quan họ Bắc Ninh

Ngôn ngữ trong lời ca Quan họ cũng giàu tính hình tượng như ngôn ngữ thơ ca dân gian nói riêng và ngôn ngữ thơ ca nói chung. Ta có thể tìm hiểu một số thành tựu về thủ pháp xây dựng hình tượng trong lời ca Quan họ.
Tham khảo thêm:
Có những hình tượng đã quen thuộc và được khẳng định giá trị nghệ thuật trong thơ ca và nghệ thuật tạo hình từ rất sớm, ví dụ hình tượng cây trúc trong thơ ca và hội hoạ, điêu khắc... từ nhiều thế kỷ. Hình tượng cây trúc ta thường gặp ấy đã trở nên biểu tượng cốt cách, phẩm chất của người quân tử: cứng rắn, vươn thẳng, sức sống dẻo dai, bền vững trước mọi thử thách; ý chí kiên định; nhân cách thanh cao...

Nhưng hình tượng cây trúc trong lời ca Quan họ lại mang những biểu tượng gần gũi với phong độ, cốt cách, phẩm chất đẹp đẽ của người bình dân:
Hôm nay xum họp trúc mai 
Tình trong một khắc, nghĩa dài trăm năm...
(La Rằng)
Người như trúc mọc ngoài trời..
Hoặc
Trúc xinh trúc mọc sân đình 
Anh (Hai) xinh anh (Hai) đứng một mình cũng xinh 
Trúc xinh trúc mọc bờ ao 
Anh (Ba) xinh anh (Ba) đứng nơi nào cũng xinh 
Trúc xinh trúc mọc đầu chùa. 
Không yêu em lấy đạo bùa phải yêu.
(Trúc xinh)

Người Quan họ đã dành cả một bài ca cho trúc, không phải cho trúc quân tử mà cây trúc xinh, cây trúc gần gũi, đáng yêu, quen thuộc, biểu tượng cho anh Hai, anh Ba, chị Hai, chị Ba... xinh; đứng một mình cũng xinh; đứng nơi nào cũng xinh.

Hình tượng cây trúc trong lời ca Quan họ đã dẫn đến một biểu tượng không hoàn toàn lặp lại biểu tượng quen thuộc của trúc mà đã biến hoá đi thành một biểu tượng về vẻ đẹp theo góc độ thẩm mĩ của người bình dân, người Quan họ. Ðó là cây trúc xinh thì bài ca mới có thể về kết với lời thơ gắn bó mãnh liệt, lời tỏ tình nồng nàn, kiên định:

Không yêu em lấy đạo bùa (cho) phải yêu

Sự trùng hợp có biến hoá trong thủ pháp xây dựng hình tượng giữa nghệ thuật bác học, chính thống và nghệ thuật ngôn ngữ trong thơ ca quan họ ở bài (Trúc xinh) đã để lại cho đời một bài lời ca hay và một hình tượng đặc sắc.

Hình tượng con đò, con thuyền được biểu hiện khá thành công trong nhiều bài ca Quan họ.

Một quê hương sông, nước, đồng chiêm, hết thế hệ này đến thế hệ khác gắn bó với những chiếc đò ngang, đò dọc, những chiếc thuyền thúng suốt mùa mưa úng, những chiếc thuyền buôn trên nhiều ngả sông xuôi ngược... đã khiến con đò, con thuyền trên sóng nước đi vào cảm hứng nghệ thuật và trở nên hình ảnh gửi gắm biết bao nỗi niềm tâm sự về thân phận con người, về cuộc đời. Có bài khảo cứu đã thống kê thấy có 63 bài lời ca có chữ thuyền hoặc đò.

Có khi thuyền như người bạn tri âm trong những đêm "trăng in mặt nước" để cùng người bồng bềnh trên sông nước quê hương, thưởng thức những thú vui tao nhã:

Ngồi tựa mạn thuyền 
Trăng in mặt nước càng nhìn non nước càng xinh

Có khi thuyền, đò hiện lên như biểu tượng về một sự "mong manh" trong cuộc đời "bãi biển mông mênh" để cho người chờ, người đợi, người gọi... và người tin con đò kia sẽ đến, vẫn "nhất tâm đợi chờ, dù "gọi đò chẳng thấy đò thưa" trong suốt cả bài ca "Gọi đò".

Có khi thuyền, đò, bè mảng là biểu tượng của một thân phận, một cuộc đời, một tình duyên... đi trong cuộc đời như đi trong một dòng sông nhiều nghềnh thác:

Có ai xuôi về 
Cho tôi nhắn lời về 
Cho tôi nhủ lời về 
Nhắn cùng bầu bạn xuống bè xuôi đông 
Lên thác (thì ai ơi) xuống ghềnh 
Lên thác đã vậy, xuống ghềnh thì sao? 
Có yêu nhau (thì) ngỏ cửa ra vào...
(Ai xuôi về)

Ðể rồi dẫn đến những điều nhắn nhủ người thương về một phẩm chất cần có trong tình yêu nam nữ, tình bạn, tình người
... Có yêu nhau (thì) nón cũng như dù... 
... Có yêu nhau (thì) đá cũng như vàng...

Cũng có khi "thuyền mở lái chèo, bắt lái chèo ra" được ví như con người vào đời để đi tìm hạnh phúc:
Thuyền mở lái chèo 
Bắt lái chèo ra 
Nhịp hai, anh Hai đi tìm vợ 
Nhịp ba, chị Ba đi tìm chồng 
Thương lấy nhau cùng 
Có mũi, có lái, như rồng có mây...

Thuyền, đò trong nước lặng, sóng yên thì ít mà trong sự nổi nênh, lênh đênh, dòng dành... thì nhiều. Tuy nhìn và miêu tả thành công sự nổi lênh đênh của thuyền, đò trên sóng nước như con người đi trong cuộc đời nhiều ghềnh thác, nhưng người quan họ không bi quan mà, về kết các bài ca thường là những lời nhắn nhủ về một niềm tin:
Có yêu nhau... thì đá cũng như vàng
hoặc:
Muốn cho gần bến gần thuyền 
Gần thày, gần mẹ nhân duyên cũng gần...

Do yêu cầu đối giọng, đối lời trong ca hát Quan họ, nên người Quan họ nhiều khi rất thành công trong nghệ thuật sáng tạo nên những cặp đôi hình tượng đối xứng trong những cặp đôi bài ca đối đáp.

Bài "Ngồi tựa mạn thuyền" và bài "Ngồi tựa song đào" là một cặp đôi bài ca đối đáp. Chính vì vậy ở 2 bài ca này ta thấy một cặp đôi hình tượng đối xứng.

ở bài "Ngồi tựa mạn thuyền", người Quan họ đã vẽ lên hình tượng những con người tài trai, phong nhã yêu thiên nhiên "sơn thuỷ hữu tình", "giăng in mặt nước"; yêu những thú vui thanh cao: thơ, rượu, đàn ca... Ðúng là "văn nhân, tài tử"' một thời.

Ðể đối xứng với người "văn nhân, tài tử" ấy, người quan họ đã vẽ lên hình tượng "người thục nữ" của một thời: ngồi tựa song đào; nửa chăn, nửa chiếu, nửa giường để đấy đợi ai...; đa cảm, đa tình...

Sự đối xứng giữa "tài trai" và "thục nữ" đã tạo nên sự đối chỉnh của hai bài ca. Tạo nên được sự đối chỉnh như vậy trong sáng tạo lời ca đòi hỏi người sáng tạo có trình độ ngôn từ và xây dựng hình tượng cao khi sáng tác. Hoặc, ta thử phân tích một cặp bài "đối" để tìm hiểu nét đặc sắc về nghệ thuật sáng tạo nên những cặp đôi đối xứng về hình tượng, hình ảnh, từ ngữ... trong lời ca Quan họ:

Bài 1:
Lóng lánh: Lóng lánh là lóng lánh ơi! 
Mắt người lóng lánh như sao trên trờ 
Tôi nhớ người lắm lắm người ơi!...
Bài 2:
Lúng liếng Lúng liếng là lúng liếng ơi! 
Miệng người lúng liếng có đôi đồng tiền 
Tôi với người muốn kết mhân duyên!...

Bài 1 thường do các liền chị hát. Các chị hướng về phía các anh hát "Lóng lánh là lóng lánh ơi!..." Gọi các anh cũng là gọi cái "lóng lánh, nhấp nhánh, óng ánh..." của đôi mắt "như sao trên trời" của các anh. Thế là chỉ một câu thơ 6 chữ với từ "lóng lánh" tài tình, lặp lại cũng tài tình, các chị đã nói được cả vẻ đẹp hình thể và vẻ đẹp tâm hồn của bạn mình, nói được tình cảm đằm thắm, thiết tha của lòng mình hướng về bạn; bộc lộ được quan niệm về vẻ đẹp cao quý, thuần khiết.

Khi nghe hát trọn vẹn lời ca, cùng một lúc nổi lên hai hình tượng: những liền anh Quan họ với vẻ đẹp hình thể, tâm hồn vẹn toàn và phía sau, kín đáo nhưng cũng khá ró, là hình tượng liền chị Quan họ có tâm hồn biết trân trọng và phát hiện để nâng niu, để hướng tới, để yêu quý những vẻ đẹp của bạn mình.

Một bài lời ca có 3 câu mà có những thành tựu đặc sắc như vậy về nghệ thuật ngôn từ, và cũng nói được nhiều điều khó nói mà muốn nói như vậy, thì, bài đối lại phải đáp ứng sao cho ít nhất cũng "tương hằng", như cách nói quan họ và nếu hay hơn, giỏi hơn thì lại càng đặc sắc.

Bài đối lại là bài "Lúng liếng" thường do các anh hát. Tìm được từ "Lúng liếng" để đối xứng với từ "Lóng lánh" của bài 1 thì thật là một thành công vượt bực: cũng một kiểu cấu tạo từ lấp láy; cũng thiết tha gọi tới nét duyên nhất của bạn mình là nét cười "lúng liếng" với đôi má lúm đồng tiền; cũng bộc lộ sự trân trọng, yêu quý luôn dành cho bạn; và cũng đồng thời gợi lên hình tượng liền chị, liền anh, tinh tế, thông minh, duyên dáng, tài hoa trong vẻ đẹp vẹn toàn.

Cùng với sự đối xứng của âm điệu âm nhạc của hai bài ca, người Quan họ đã sáng tạo nên một cặp bài ca đối và một cặp hình tượng đối xứng rất thành công theo lề lối ca hát trong Quan họ: đối nhạc, đối lời (ý, tình, hình ảnh, hình tượng, từ ngữ...)

Thứ Năm, 21 tháng 8, 2014

Ngôn ngữ thi ca trong lời ca Quan họ Bắc Ninh

Ngôn ngữ thi ca trong lời ca Quan họ đạt tới những thành tựu nghệ thuật đặc sắc, độc đáo. Một ngôn ngữ khi thì mộc mạc đồng quê, khi thì trau chuốt tài hoa nhưng bao giờ cũng giàu tính hình tượng, sâu đậm nghĩa tình.

Tham khảo thêm:
Ngôn ngữ ấy đã thu hút nhiều tinh hoa của nghệ thuật ngôn ngữ thơ ca dân gian, thơ ca bác học... để rồi tạo nên sắc thái riêng với những giá trị nổi bật, góp phần tạo nên những giá trị riêng của bài ca quan họ.

Ta có thể tìm hiểu một số thành tựu tiêu biểu của ngôn ngữ thơ ca trong lời ca quan họ Sự mộc mạc và sự trau chuốt Có một số lời ca quan họ, nếu tách riêng lời ca thành văn bản, thì bước đầu tiếp xúc, có khi ta chưa thấy hết cái đẹp, cái hay của lời ca đó, nhất là cảm thụ theo góc độ thi ca thuần tuý.

Ví dụ, lời bài ca "Trên rừng 36 thứ chim"
Trên rừng ba mươi sáu thứ chim 
Thứ chim chèo bẻo, thứ chim chích choè 
Trong Quan họ có người trồng tre

Nhưng khi tiếng hát rộn ràng bài hát đó lên, ta bị cuốn hút dần vào bài ca, và, trong nhiều xúc cảm, thì một xúc cảm gây ấn tượng sâu sắc trong ta là: sự mộc mạc của ngôn từ lời ca đã đưa ta đến bắt gặp một dáng dấp, một phong cách, một dạng hình, một tâm hồn... cũng hết sức mộc mạc nhưng rất đáng yêu của con người lao động một thời, con người ấy phải được miêu ta bằng ngôn từ ấy.

Chính sự mộc mạc nghệ thuật, không giống sự dễ dãi của ngôn từ lời ca quan họ đã gây xúc cảm cho từ người lao động ít đến những bậc đại khoa, những thi sĩ có tài.

Bài "Em là con gái Bắc Ninh" cũng cho những thí dụ về sự mộc mạc của ngôn từ.

Mở đầu bài:
Ðôi tay nâng lấy cơi giầu 
Trước mời quý khách, sau mời đôi bên 
Em là con gái Bắc Ninh...

Trong lời ca mở đầu trên không thấy vần của thơ, từ ngữ mộc mạc như lời nói. Những từ ngữ mộc mạc kia đã gắn quyện với dáng dấp xinh đẹp và nền nã của "Em là con gái Bắc Ninh", với miếng giầu mặn nồng tình thắm nghĩa của làng quê quan họ... khiến ngay từ giây phút ban đầu, lời ca đã cuốn hút lòng người bằng từng tiếng một.

Bài ca tiếp tục cho đến lúc kết bài ca:
... ơ này anh Hai ơi 
ơ này anh Ba ơi! 
Trăm em xin đợi 
Nghìn em xin chờ 
Chờ từ đây...

Lại những câu không vần, như lời nói nhiều đôi nam nữ vẫn nói cùng nhau những lời hẹn ước, thề nguyền như vậy. Nhưng, như ẩn trong sự mộc mạc của ngôn từ một sức mạnh riêng làm xao xuyến lòng người, và, dư âm bài ca ngân mãi trong lòng người, trong cả đời người. Sức mạnh ấy chính là sự chắt lọc tinh chất của sự mộc mạc và diễn đạt sự mộc mạc ấy bằng tiếng nói đích thực của trái tim.

ở một bài ca khác, bài "Ngồi tựa mạn thuyền" và "Ngồi tựa song đào" thì lại chiếm lĩnh tâm hồn người nghe không phải bằng một ngôn từ mộc mạc như lời nói mà lại chiếm lĩnh người nghe bằng một lời ca có ngôn từ rất trau chuốt, một nghệ thuật vần, điệu công phu, những hình ảnh nên thơ, nên nhạc:
Ngồi tựa mạn thuyền 
Giăng (trăng) in mặt nước, càng nhìn non nước càng xinh 
Sơn thuỷ hữu tình 
Thơ ngâm ngoài lái, rượu bình giải trí trong khoang 
Tay dạo cung đàn 
Tiếng tơ, tiếng trúc, bổng trầm, non nỉ, thiết tha 
...
(Ngồi tựa mạn thuyền)

Hoặc:
Ngồi tựa song đào 
Hỏi người tri kỷ ra vào có thấy vấn vương 
Gió lạnh đêm trường 
Nửa chăn, nửa chiếu, nửa giường để đấy đợi ai...
(Ngồi tựa song đào)

Một ngôn ngữ đầy hình tượng, âm thanh: có cảnh, có tình, cảnh tình hoà quyện và "bổng trầm, non nỉ..." âm thanh. Từ cảnh ấy, tình ấy, nổi bật lên con người "tài trai" và "thục nữ", con người khao khát, đắm say vẻ đẹp của thiên nhiên, của tình người.

Cho nên, dù ngôn từ lời ca Quan họ được thể hiện trong dạng mộc mạc, hoặc trau chuốt, bóng bảy, đều đạt tới hiệu quả nghệ thuật cao. Ðược như vậy chính vì người sáng tạo lời ca biết gạn lọc, lựa chọn ngôn từ ở trình độ cao, có một trình độ tích luỹ, am hiểu sâu rộng về thơ ca dân gian và cao hơn hết là sự rung cảm nghệ thuật tinh tế, chân thành.

Chung thân cho mẹ kế và 20 năm tù cho kẻ đánh chết con

Trưa nay, sau hơn 3 tiếng xét xử, TAND tỉnh Bắc Ninh xác định cú đạp của Hà là nguyên nhân chính khiến bé trai 8 tuổi (con riêng của người tình Hà) tử vong nên tuyên phạt cô ta án tù chung thân. Bố nạn nhân lĩnh 20 năm tù.

Bản án xác định, hành vi của bị cáo Bùi Thị Hà (30 tuổi) và Đỗ Văn Lợi (46 tuổi) đủ cơ sở xác định phạm tội giết người, với tình tiết tăng nặng là giết con đẻ của Lợi. Việc Hà đánh, đạp làm nạn nhân Đỗ Doãn Lộc (8 tuổi) đập đầu vào tường đã trực tiếp cướp đi sinh mạng của bé. Do vậy, cô ta phải chịu mức án nặng hơn. Tòa tuyên phạt Hà án tù chung thân, Lợi bị phạt 20 năm tù.
8h hôm nay, phiên xử được mở lưu động tại trại tạm giam Công an tỉnh Bắc Ninh. Bị cáo Hà mang bầu gần đến ngày sinh, mặt xanh xám, mắt thâm quầng. Lợi dáng vẻ phờ phạc. Khoảng 100 người đang bị giam tại trại tạm giam Công an tỉnh Bắc Ninh ngồi ngay ngắn phía sau vành móng ngựa theo dõi phiên tòa.
Theo tòa, do tính chất nghiêm trọng của vụ án, các bị cáo từng đi tù nên xét xử trong trại tạm giam để đảm bảo an ninh. Hơn nữa, việc xét xử lưu động cũng là để răn đe những người đang bị tạm giam để họ ý thức cải tạo tốt hơn.
Bị cáo Lợi và Hà bị xét xử sau gần nửa năm gây ra cái chết của bé trai 8 tuổi. Ảnh: Bảo Hà
Theo cáo trạng, vợ chồng Lợi đi tù vì Mua bán, tàng trữ trái phép chất ma túy, để lại con trai Đỗ Doãn Lộc cho người thân nuôi dưỡng. Năm 2013, Lợi mãn án tù và đón con trai 8 tuổi về ở cùng. Từ khoảng tháng 9/2013, Lợi quan hệ tình cảm với Hà, đưa về sống tại căn nhà trong ngõ cụt ở phố Tiền An, thành phố Bắc Ninh.
Trong cuộc sống chung, giữa Hà và con riêng của người tình xảy ra mâu thuẫn. Dưới sự tác động của Hà, Lợi thường xuyên nổi giận, đánh con bằng những trận đòn.
Cáo trạng xác định, chiều 15/3, nghe Hà bảo: "Thằng Lộc nói nếu mẹ đẻ em bé thì nó sẽ giết", Lợi đã tra hỏi con đang ngồi xem tivi rồi cầm thanh dát giường vừa đánh vừa văng tục. Khi thanh gỗ gãy, Lợi ra ngồi uống nước và Hà tiếp tục vào đánh, đá đứa trẻ dù cô ta đang mang bầu... Tiếp đó người này nghỉ thì người kia đánh Lộc, thậm chí Lợi còn cầm chày giã cua đánh vào đầu con. Khi bé trai đầy thương tích ngồi co ro ở góc bàn thờ và tủ lạnh, Hà đạp bé ngã. Sau câu nói "mẹ ơi con sợ lắm rồi", Lộc bất tỉnh, co giật.
Hà vội rời nhà, còn Lợi nhờ người thân đưa con đi cấp cứu. Ba ngày sau, bé Lộc tử vong tại bệnh viện do chấn thương sọ não nặng. Hà và Lợi bị bắt về tội Giết người.
VKS cho hay với những vết thương cũ, vết bỏng trên mông của bé Lộc, quá trình điều tra Lợi khai do trước đó đã cầm điếu cày đánh và dùng nước nóng dội vào. Do nạn nhân đã chết nên hành vi này của Lợi, cơ quan điều tra không đề cập xử lý.
Năm 1996, Lợi từng bị TAND tỉnh Bắc Ninh phạt 18 tháng tù về tội Chống người thi hành công vụ, Gây rối trật tự công cộng. Đầu năm 2007, ông ta bị phạt 8 năm tù do mua bán trái phép chất ma túy.
Hà vào cuối năm 2011 bị phạt 10 tháng tù treo về tội Đánh bạc.

Bảo Hà (vnexpress)

Tuổi thơ bất hạnh của bé trai bị cha đánh dã man

Không được bên nội thừa nhận khi chào đời, chưa tròn tuổi Lộc lại phải xa cha mẹ khi họ cùng vào tù. Hơn một năm được bố mang về nuôi sau khi ra trại, cậu bé bị cha đánh bằng điếu cày đến hôn mê sâu.

Xem thêm: Bố bị bắt vì đánh con thập tử nhất sinh

Chiều 17/3, đứng ngoài hành lang phòng cấp cứu Bệnh viện Việt Đức Hà Nội, bà Doãn Thị Bình rưng rưng khi cháu trai Đỗ Doãn Lộc (8 tuổi) vẫn hôn mê sâu. Bà là chị của mẹ Lộc.

Giọng buồn, bà kể, mẹ Lộc là Doãn Thị Thành, đang mang án 20 năm về tội Mua bán trái phép chất ma túy. Chị Thành vốn có một đời chồng và 2 con riêng, sau này kết hôn với Đỗ Văn Lợi (46 tuổi, ngụ Bắc Ninh) thì sinh ra Lộc. Thời gian đầu, cậu bé không được gia đình bên nội thừa nhận vì nghi không phải con cháu của họ.
Bé Lộc đang được cấp cứu trong tình trạng nguy kịch.
Lộc ra đời không lâu thì bố vào tù. Hơn một tuổi, mẹ em cũng bị bắt. Theo dặn dò của em gái, bà Bình đưa Lộc về Hà Nội chăm sóc. "Nó là đứa trẻ trầm tính, tự lập. Nó càng lớn càng giống bên nội nên họ cũng bớt gièm pha và dần thừa nhận", bà Bình nói.

Năm 2013, Lợi ra tù và đón con trai về thành phố Bắc Ninh sinh sống. Thời gian sau này ông ta đưa một phụ nữ khác về sống chung. Lộc thường xuyên bị bố đánh đập. Mỗi lần hành hạ con, Lợi đều đóng kín cửa. Hàng xóm vì ngại va chạm với kẻ từng vào tù ra tội nên không dám can ngăn. Sự việc Lợi đánh con chiều 15/3 cũng không ai hay đến khi thấy bé Lộc kêu cứu.

"Tôi nhận được điện thoại từ một số lạ, thông báo cháu Lộc bị ngã đang cấp cứu ở bệnh viện Việt Đức nên vội vã vào thăm. Nhìn cháu mê man và nghe bác sĩ tiên lượng tình trạng rất xấu, ruột tôi đau như cắt", bà Bình nghẹn lời.

Theo ông Phạm Văn Nam, Trưởng khu phố Nhà Chung, phường Tràng Tiền, thành phố Bắc Ninh - nơi cha con Lộc sống - cho biết, chiều hôm đó nhiều người nghe tiếng kêu la thất thanh, chạy đến nơi thì phát hiện cháu Lộc đã bất tỉnh, máu chảy khắp người. Sau khi được đưa vào Bệnh viện đa khoa tỉnh Bắc Ninh, bé nhanh chóng được chuyển lên tuyến trên do tình trạng nguy kịch.

Nhiều hàng xóm cho hay, đây là lần Lộc bị cha đánh nặng nhất. Gần một tháng trước, cháu phải khâu 5 mũi ở vùng mắt. Ngoài ra, trong khoảng hơn một năm về ở với bố, Lộc nhiều lần được người dân khu phố đưa vào trạm xá phường Tràng Tiền cứu chữa. “Lợi rất hung hãn, nhiều lần đi tù, nên không ai dám tố cáo anh ta”, một người dân cho biết.

Sau khi đánh con bất tỉnh, Lợi bỏ trốn đến ngày 17/3 bị bắt khi đang ở nhà người quen. Khai với cảnh sát, ông này cho biết đã đánh Lộc bằng điếu cày.

Các bác sĩ Bệnh viện Việt Đức cho hay, khi nhập viện, bác sĩ tiên lượng tình trạng của bé xấu, khó qua khỏi với vết thương vỡ thùy trái, phải, đỉnh chẩm. Sau hai ngày cấp cứu nạn nhân vẫn hôn mê sâu. Đến giờ đồng tử hai bên của bé đã giãn hết, quanh mắt phải và trán tụ máu đậm. Ngoài ra, vùng ngực và chân tay của bé trai cũng tím tái, sưng nề.

Hoàng Việt  -  Lường Toán (vnexpress)